ΓΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΥΣ....ΚΑΙ ΜΗ!

Δευτέρα 30 Νοεμβρίου 2015

Λατινικά - Κείμενο 3

LECTIO ΙΙΙ: Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΜΕΔΑΣ

Cēpheus et Cassiope Andromedam filiam habent. Cassiope, superba formā suā, cum Nymphis se comparat. Neptūnus irārtus ad oram Aethiopiae urget beluam marīnam, quae incolis nocet. Oraculum incolis respondet: «regia hostia deo placet!» Tum Cēpheus Andromedam ad scopulum adligat; belua ad Andromedam se movet. Repente Perseus calceis pennātis advolat; puellam videt et stupet formā puellae. Perseus hastā beluam delet et Andromedam liberat. Cēpheus, Cassiope et incolae Aethiopiae valde gaudent.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Ο Κηφέας και η Κασσιόπη έχουν κόρη την Ανδρομέδα. Η Κασσιόπη, περήφανη για την ομορφιά της, συγκρίνει τον εαυτό της με τις Νηρηίδες. Ο Ποσειδώνας οργισμένος στέλνει θαλάσσιο κήτος στην ακτή της Αιθιοπίας, το οποίο βλάπτει/αφανίζει τους κατοίκους. Το μαντείο απαντά στους κατοίκους: «βασιλικό σφάγιο αρέσει στον θεό». Τότε ο Κηφέας δένει την Ανδρομέδα σε έναν βράχο. Το κήτος κινείται προς την Ανδρομέδα. Ξαφνικά καταφθάνει πετώντας ο Περσέας με τα φτερωτά σανδάλια του. Βλέπει την κόρη και θαμπώνεται από την ομορφιά της κοπέλας. Ο Περσέας σκοτώνει το κήτος με δόρυ και ελευθερώνει την Ανδρομέδα. Ο Κηφέας, η Κασσιόπη και οι κάτοικοι της Αιθιοπίας χαίρονται πάρα πολύ.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

Cepheus: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους Cepheus -i = Κηφέας. Πρόκειται για όνομα ελληνικής προέλευσης που ενσωματώθηκε στη λατινική γλώσσα. Ως κύριο όνομα δεν σχηματίζει κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό.

et: συμπλεκτικός, παρατακτικός σύνδεσμος = και.

Cassiope: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους Cassiope -es = Κασσιόπη. Πρόκειται για όνομα ελληνικής προέλευσης που ενσωματώθηκε στη λατινική γλώσσα. Ως κύριο όνομα δεν σχηματίζει κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό.

Andromedam: αιτιατική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους Andromeda -ae = Ανδρομέδα. Ως κύριο όνομα δεν σχηματίζει κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό.

filiam: αιτιατική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους, filia -ae = κόρη. Σχηματίζει τη δοτική και αφαιρετική πληθυντικού και σε -is και σε -abus (filiis filiabusque =κόρες και γιοί), όταν χρειάζεται να γίνει διάκριση από τις αντίστοιχες πτώσεις του αρσ. filius.

habent: γ΄ πληθυντικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της β΄ συζυγίας habeo, habui, habitum, habēre = έχω.

Cassiope: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους Cassiope -es = Κασσιόπη (βλ. προηγουμένως).

superba: ονομαστική ενικού, θηλυκού γένους του επιθέτου θετικού βαθμού της β΄ κλίσης superbus, -a, -um = υπερήφανος, -η, -ο. (συγκριτικός βαθμός: superbior, -ior, -ius και υπερθετικός βαθμός: superbissimus, -a, -um).

forma: αφαιρετική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους forma -ae= μορφή, ομορφιά.

sua: αφαιρετική ενικού, θηλυκού γένους, της κτητικής αντωνυμίας γ΄ προσώπου (για έναν κτήτορα ή για πολλούς κτήτορες) suus, -a, -um= δικός του, δική του, δικό του και δικός τους, δική τους, δικό τους. Εδώ για έναν κτήτορα.

cum: πρόθεση + αφαιρετική= με, μαζί με.

Nymphis: αφαιρετική πληθυντικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους Nympha -ae = Νύμφη.

se: αιτιατική ενικού της προσωπικής αντωνυμίας γ΄ προσώπου που λειτουργεί ως αυτοπαθητική (εδώ θηλυκού γένους) = τον εαυτό του, τον εαυτό της, τον εαυτό του.

comparat: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της α΄ συζυγίας comparo, comparavi, comparatum, comparare = συγκρίνω.

Neptunus: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους Neptunus -i = Ποσειδώνας. Ως κύριο όνομα δεν σχηματίζει κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό.

iratus: ονομαστική ενικού, αρσενικού γένους του επιθέτου της β΄ κλίσης iratus, -a, -um = οργισμένος, -η, -ο. (συγκριτικός βαθμός: iratior, -ior, -ius και υπερθετικός βαθμός: iratissimus, -a, -um. Πρόκειται κυρίως για τη μετοχή παρακειμένου του αποθετικού ρήματος της γ΄ συζυγίας irascor, iratus sum, iratum, irasci = οργίζομαι). (βλ. παρακάτω συντακτική ανάλυση)

ad: πρόθεση + αιτιατική = προς, σε.

oram: αιτιατική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους ora -ae = ακτή.

Aethiopiae: γενική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους Aethiopia -ae = Αιθιοπία. Ως κύριο όνομα χώρας δεν έχει κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό.

urget: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της β΄ συζυγίας urgeo, ursi, ---, urgēre = σπρώχνω, στέλνω.

beluam: αιτιατική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους belua -ae = κήτος.

marinam: αιτιατική ενικού, θηλυκού γένους του επιθέτου της β΄ κλίσης marinus, -a, -um = θαλάσσιος. Το επίθετο δεν σχηματίζει παραθετικά, καθώς δηλώνει τοπική σχέση.

quae: ονομαστική ενικού, θηλυκού γένους της αναφορικής αντωνυμίας qui, quae, quod = ο οποίος, η οποία, το οποίο.

incolis: δοτική πληθυντικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, αρσενικού (σπανιότερα και θηλυκού) γένους, incola -ae = κάτοικος.

nocet: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της β΄ συζυγίας noceo, nocui, nocitum, nocēre = βλάπτω, αφανίζω. Το ρήμα συντάσσεται με δοτική.

oraculum: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, ουδετέρου γένους oraculum -i = μαντείο.

incolis: δοτική πληθυντικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, αρσενικού (σπανιότερα και θηλυκού) γένους incola -ae = κάτοικος.

respondet: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της β΄ συζυγίας respondeo, respondi, responsum, respondēre = απαντώ. Το ρήμα συντάσσεται με δοτική του προσώπου.

regia: ονομαστική ενικού του επιθέτου της β΄ κλίσης, θηλυκού γένους regius, -a, -um = βασιλικός, -ή, -ό. Το επίθετο ως παράγωγο από ουσιαστικό (rex> regius) δεν σχηματίζει παραθετικά.

hostia: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους hostia -ae = σφάγιο (για θυσία).

deo: δοτική ενικού του ανωμάλου ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους deus -i = θεός.

placet: γ΄ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της β΄ συζυγίας placeo, placui, placitum, placēre = αρέσω. Το ρήμα συντάσσεται με δοτική.

tum: επίρρημα χρονικό = τότε

ad: πρόθεση + αιτιατική = σε.

scopulum: αιτιατική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους, scopulus -i = σκόπελος, βράχος.

adligat: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της α΄ συζυγίας adligo (ή alligo), adligavi, adligatum, adligare = δένω (σε κάτι).

belua: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους, belua -ae = κήτος.

ad: πρόθεση + αιτιατική = προς

movet: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της β΄ συζυγίας moveo, movi, motum, movēre = κινώ. Εδώ se movet = κινείται.

repente: επίρρημα τροπικό = ξαφνικά.

Perseus: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους Perseus -i = Περσέας. Ως κύριο όνομα δεν σχηματίζει κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό.

calceis: αφαιρετική πληθυντικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους calceus -i = υπόδημα.

pennatis: αφαιρετική πληθυντικού, αρσενικού γένους του επιθέτου της β΄ κλίσης pennatus, -a, -um = φτερωτός, -ή, -ό. Το επίθετο δεν σχηματίζει παραθετικά.

advolat: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της α΄ συζυγίας advolo, advolavi, advolatum, advolare = καταφθάνω πετώντας, σπεύδω.

puellam: αιτιατική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους puella-ae = κοπέλα, κορίτσι.

videt: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα τoυ ρήματος της β΄ συζυγίας video, vidi, visum, vidēre = βλέπω

et: συμπλεκτικός, παρατακτικός σύνδεσμος = και.

stupet: γ΄ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της β΄συζυγίας stupeo, stupui, ---, stupēre = θαμπώνομαι, βουβαίνομαι.

forma: αφαιρετική ενικού του ουσιαστικού της α ΄κλίσης, θηλυκού γένους forma -ae = μορφή, ομορφιά.

puellae: γενική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους puella -ae = κοπέλα, κορίτσι.

hasta: αφαιρετική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους hasta -ae = δόρυ.

beluam: αιτιατική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους belua-ae = κήτος.

delet: γ΄ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της β΄ συζυγίας deleo, delevi, deletum, delēre = καταστρέφω, σκοτώνω.

et: συμπλεκτικός, παρατακτικός σύνδεσμος= και.

liberat: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος της α΄ συζυγίας του ρήματος libero, liberavi, liberatum, liberare = ελευθερώνω.

et: συμπλεκτικός, παρατακτικός σύνδεσμος= και.

incolae: ονομαστική πληθυντικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, αρσενικού (σπανιότερα και θηλυκού) γένους incola -ae = κάτοικος.

valde: επίρρημα ποσοτικό = πάρα πολύ. Πρόκειται για επίρρημα θετικού βαθμού (συγκριτικός: valdius, υπερθετικός: valdissime) προερχόμενο από το δευτερόκλιτο επίθετο validus, -a, -um= ισχυρός, -ή, -ό.

gaudent: γ΄ ενικό οριστικής ενεστώτα του ημιαποθετικού ρήματος της β΄ συζυγίας gaudeo, gavisus sum, gavisum, gaudēre = χαίρομαι.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Cepheus et Cassiope Andromedam filiam habent: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (habent: οριστική ενεστώτα).

habent: ρήμα

Cepheus, Cassiope: υποκείμενα του ρήματος habent. Τα υποκείμενα συνδέονται παρατακτικά με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο et.

Andromedam: αντικείμενο του ρήματος habent.

filiam: κατηγορούμενο του αντικειμένου (Andromedam) του ρήματος habent.

Cassiope, superba forma sua, cum Nymphis se comparat: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (comparat: οριστική ενεστώτα).

comparat: ρήμα

Cassiope: υποκείμενο του ρήματος comparat.

se: αντικείμενο του ρήματος comparat. Η αντωνυμία se αναφέρεται στο υποκείμενο (Cassiope) του ρήματος (comparat) και επομένως έχουμε ευθεία αυτοπάθεια.

cum Nymphis: εμπρόθετος προσδιορισμός της παραβολής (δηλώνει σύγκριση) στο ρήμα comparat.

superba: επιρρηματικό κατηγορούμενο του τρόπου στο Cassiope λόγω του ρήματος δράσης comparat.

forma: αφαιρετική της αιτίας στο superba ως ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός.

sua: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στη λέξη forma.

Neptunus iratus ad oram Aethiopiae urget beluam marinam: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (urget: οριστική ενεστώτα).

urget: ρήμα

Neptunus: υποκείμενο του ρήματος urget.

beluam: αντικείμενο του ρήματος urget.

marinam: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στη λέξη beluam.

iratus: επιρρηματικό κατηγορούμενο του τρόπου στο Neptunus λόγω του ρήματος δράσης urget.

ad oram: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει την κίνηση (κατεύθυνση) σε τόπο στο ρήμα urget.

Aethiopiae: γενική κτητική στη λέξη oram.

quae incolis nocet: δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στη λέξη beluam της κύριας στην οποία λειτουργεί ως επιθετικός προσδιορισμός. Εκφέρεται με οριστική (nocet: οριστική ενεστώτα) και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.

nocet: ρήμα

quae: υποκείμενο του ρήματος nocet.

incolis: αντικείμενο του ρήματος nocet, το οποίο συντάσσεται με δοτική.

Oraculum incolis respondet: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (respondet: οριστική ενεστώτα).

respondet: ρήμα

οraculum: υποκείμενο του ρήματος respondet.

incolis: αντικείμενο του ρήματος respondet. Το ρήμα respondet συντάσσεται με δοτική του προσώπου, που εδώ είναι η λέξη incolis.

«regia hostia deo placet !»: κύρια, επιφωνηματική πρόταση και εκφράζει έντονο ψυχικό πάθος. Εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό (placet: οριστική ενεστώτα).

placet: ρήμα

hostia: υποκείμενο του ρήματος placet.

deo: αντικείμενο του ρήματος placet. Το ρήμα placeo συντάσσεται με δοτική.

regia: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στη λέξη hostia.

Tum Cepheus Andromedam ad scopulum adligat: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (adligat: οριστική ενεστώτα).

adligat: ρήμα

Cepheus: υποκείμενο του ρήματος adligat.

Andromedam: αντικείμενο του ρήματος adligat.

ad scopulum: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει τον τόπο στο ρήμα adligat.

Tum: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα adligat.

belua ad Andromedam se movet: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (movet: οριστική ενεστώτα).

movet: ρήμα

belua: υποκείμενο του ρήματος movet.

se: αντικείμενο του ρήματος movet. H αντωνυμία se αναφέρεται στο υποκείμενο (belua) του ρήματος (movet) και επομένως έχουμε ευθεία αυτοπάθεια.

ad Andromedam: εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης (κατεύθυνσης) σε πρόσωπο στο ρήμα movet.

Repente Perseus calceis pennatis advolat: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (advolat: οριστική ενεστώτα).

advolat: ρήμα

Perseus: υποκείμενο του ρήματος advolat.

calceis: αφαιρετική οργανική του οργάνου στο ρήμα advolat.

pennatis: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στη λέξη calceis.

repente: επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο ρήμα advolat.

puellam videt: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (videt: οριστική ενεστώτα).

videt: ρήμα

(Perseus): εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος videt. Ως εννοούμενο υποκείμενο μπορεί να θεωρηθεί και η αντωνυμία is.

puellam: αντικείμενο του ρήματος videt.

et stupet forma puellae: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (stupet: οριστική ενεστώτα). Συνδέεται με την προηγούμενη κύρια πρόταση με τον συμπλεκτικό, παρατακτικό σύνδεσμο et.

stupet: ρήμα

(Perseus): εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος stupet. Ως εννοούμενο υποκείμενο μπορεί να θεωρηθεί και η αντωνυμία is.

forma: αφαιρετική της αιτίας στο ρήμα stupet.

puellae: γενική κτητική στη λέξη forma.

Perseus hasta beluam delet: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (delet: οριστική ενεστώτα).

delet: ρήμα

Perseus: υποκείμενο του ρήματος delet.

beluam: αντικείμενο του ρήματος delet.

hasta: αφαιρετική οργανική του οργάνου στο ρήμα delet.

et Andromedam liberat: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (liberat: οριστική ενεστώτα). Συνδέεται με την προηγούμενη κύρια πρόταση με τον συμπλεκτικό, παρατακτικό σύνδεσμο et.

liberat: ρήμα

(Perseus): εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος liberat. Ως εννoούμενο υποκείμενο μπορεί να θεωρηθεί και η αντωνυμία is.

Andromedam: αντικείμενο του ρήματος liberat.

Cepheus, Cassiope et incolae Aethiopiae valde gaudent: κύρια πρόταση κρίσεως, αφού εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός (gaudent: οριστική ενεστώτα).

gaudent: ρήμα

Cepheus, Cassiope, incolae: υποκείμενα του ρήματος gaudent. Τα υποκείμενα (Cassiope, incolae) συνδέονται μεταξύ τους με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο et.

Aethiopiae: γενική κτητική ή αντικειμενική στη λέξη incolae.

valde: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο ρήμα gaudent.

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑ TΑΞΙΝΟΜΗΜΕΝΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ

A΄ κλίση

Cassiope -es: θηλυκό (η γενική και αιτιατική ενικού είναι Cassiopes και Cassiopen αντιστοίχως – δεν έχει πληθυντικό).

Andromeda -ae: θηλυκό (δεν έχει πληθυντικό)

filia -ae: θηλυκό (η δοτική και αφαιρετική πληθυντικού είναι filiis και filiabus)

forma -ae: θηλυκό

Nympha -ae: θηλυκό

ora -ae: θηλυκό

Aethiopia -ae: θηλυκό (δεν έχει πληθυντικό)

belua -ae: θηλυκό

incola -ae: αρσενικό (και θηλυκό)

hostia -ae: θηλυκό

puella -ae: θηλυκό

hasta -ae: θηλυκό

Β΄ κλίση

Cepheus -i: αρσενικό (δεν έχει πληθυντικό)

Neptunus -i: αρσενικό (δεν έχει πληθυντικό)

oraculum -i: ουδέτερο

scopulus -i:αρσενικό

Perseus-i: αρσενικό (δεν έχει πληθυντικό)

calceus -i: αρσενικό

deus -i :αρσενικό (το ουσιαστικό έχει κλητική ενικού: dive ή deus. Στον πληθυντικό σχηματίζει διπλούς και τριπλούς τύπος εκτός από την αιτιατική. Ονομαστική και κλητική πληθυντικού: dei, dii, di, γενική: deorum, deum, δοτική και αφαιρετική: deis, diis, dis)

ΕΠΙΘΕΤΑ

Β΄ κλίση

superbus,-a,-um (συγκριτικός βαθμός: superbior, -ior, -ius και υπερθετικός βαθμός: superbissimus, -a, -um).

marinus, -a, -um

regius, -a, -um

pennatus, -a, -um

iratus, -a, -um (επιθετικοποιημένη μετοχή < ρήμα irascor = οργίζομαι).

ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ

suus, sua, suum (κτητική, για έναν και για πολλούς κτήτορες, εδώ για έναν κτήτορα)

se (προσωπική που λειτουργεί ως αυτοπαθητική)

qui, quae, quod (αναφορική)

ΡΗΜΑΤΑ

1η Συζυγία

comparo, comparavi, comparatum, comparare

adligo, adligavi, adligatum, adligare

advolo, advolavi, advolatum, advolare

libero, liberavi, liberatum, liberare

2η Συζυγία

habeo, habui, habitum, habēre

urgeo, ursi,---, urgēre

noceo, nocui, nocitum, nocēre

respondeo,respondi,responsum,respondēre

placeo, placui, placitum, placēre

moveo, movi, motum, movēre

video, vidi, visum, vidēre

stupeo, stupui,---, stupēre

deleo, delevi, deletum, delēre

gaudeo, gavisus sum, gavisum, gaudēre (ημιαποθετικό)

ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ

tum

repente

valde (συγκριτικός: valdius, υπερθετικός: valdissime)

ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ

cum + αφαιρετική

ad+ αιτιατική

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

et (συμπλεκτικός, παρατακτικός)

Κυριακή 29 Νοεμβρίου 2015

Ιλιάδα - Ειδικοί όροι

ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΛΙΑΔΑΣ – ΕΙΔΙΚΟΙ ΟΡΟΙ

1. Το σχήμα του αδυνάτου. Είναι ένας χαρακτηριστικός τρόπος για να δείξουμε πως κάτι δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί σε καμιά περίπτωση, παρά μόνον αν παραβιαστεί ένας νόμος της Φύσης (π.χ στη ραψ. Α στιχ. 235-245 όπου ο Αχιλλέας ορκίζεται ότι θα ξαναπολεμήσει μόνο αν το ξύλινο σκήπτρο του βγάλει φύλλα και κλαδιά, κάτι που είναι αδύνατο με τους νόμους της φύσης).

2. Αναδρομική αφήγηση. Είναι η αφήγηση που περιλαμβάνει γεγονότα προγενέστερα από το σημείο της ιστορίας στο οποίο βρίσκεται ο αφηγητής (π.χ το παράδειγμα του Νέστορα για την Κενταυρομαχία στη ραψ. Α στιχ. 260-275 και η υπενθύμιση του Ήφαιστου για το τι έπαθε από το Δία παλιά στη ραψ. Α στιχ. 585-595).

3. Αναχρονισμός. Είναι η τοποθέτηση στη μακρινή εποχή της υπόθεσης του έπους συνηθειών και καταστάσεων της εποχής του ποιητή (π.χ στη ραψ. Α στιχ. 53 η καύση των νεκρών γινόταν την εποχή του Ομήρου και όχι την εποχή του Τρωικού πολέμου).

4. Ανθρωπομορφισμός. Ονομάζεται η απόδοση στους θεούς ανθρώπινων γνωρισμάτων στη μορφή, στη συμπεριφορά και στον τρόπο ζωής τους (π.χ στη ραψ. Α στιχ. 494-612 με τη φιλονικία Ήρας και Δία και το συμπόσιο των θεών).

5. «Από μηχανής θεός». Είναι ο θεός που παρουσιαζόταν με ειδικό μηχάνημα στο αρχαίο θέατρο και με την παρέμβασή του έδινε λύση στο δράμα. Βέβαια το αρχαίο θέατρο είναι μεταγενέστερο του έπους και ο φιλολογικός όρος χρησιμοποιείται στο έπος μεταφορικά, δηλώνοντας την επέμβαση ενός θεού, ο οποίος εμφανίζεται σε μια κρίσιμη στιγμή, για να βγάλει τους ανθρώπους από κάποιο αδιέξοδο ή να υπηρετήσει τον ποιητή στην πλοκή του έργου του. Με αυτήν την τεχνική το έπος αποκτά δραματικότητα και γίνεται πιο ενδιαφέρον (π.χ η θεϊκή επέμβαση της θεάς Αθηνάς στη ραψ. Α στιχ. 189-215).

6. Αποστροφή. Ονομάζεται το ρητορικό σχήμα κατά το οποίο ο ομιλητής διακόπτει τη ροή του λόγου του και στρέφεται για λίγο σε κάποιον ή σε κάποιους, παρόντες ή απόντες, χρησιμοποιώντας το δεύτερο αντί για το τρίτο πρόσωπο (π.χ στη ραψ. Π απόστροφή υπάρχει στους στίχους 693, 707, 744, 754, 787, 812, 843).

7. Αποτυχημένη απόπειρα. Είναι η τεχνική κατά την οποία ο ποιητής παρουσιάζει έναν ήρωα να κάνει τρία κατορθώματα στη σειρά, ενώ στο τέταρτο να τον σταματάει ένας θεός (π.χ στη ραψ. Π στιχ. 684-867 όταν ο Πάτροκλος κάνει τρεις επιθέσεις ενάντια στους Τρώες σκοτώνοντας κάθε φορά από εννέα αντιπάλους, όμως στην τέταρτη επίθεση παρεμβαίνει ο Απόλλωνας και του αφαιρεί τα όπλα καθιστώντας τον εύκολη λεία για τους εχθρούς του).

8. Αριστεία. Ονομάζεται η ξεχωριστή αντρεία που επιδεικνύει ένας πολεμιστής στη διάρκεια της μάχης. Ο ποιητής δίνει θριαμβική διάσταση στα κατορθώματα του ήρωα, καθώς πρόθεσή του είναι να δημιουργήσει στους ακροατές του θαυμασμό για τον ήρωα και να προβάλει την πολεμική αρετή ως αξία της εποχής (π.χ η αριστεία του Διομήδη στη Ραψ. Ε στιχ. 274-430).

9. Άστοχα ερωτήματα. Ονομάζονται τα ερωτήματα που δε «στοχεύουν» στην ανεύρεση της αλήθειας μέσω μιας καταφατικής ή αρνητικής απάντησης, αλλά απορρίπτονται ένα ένα, για να διατυπωθεί στο τέλος έντονα η αλήθεια (π.χ τα άστοχα ερωτήματα στη ραψ. Ζ στιχ. 377-380, ενώ στη Ζ στιχ. 383-385 απορρίπτονται τα άστοχα ερωτήματα και φανερώνεται η αλήθεια στους στιχ. 386-387).

10. Άτη - ύβρη - νέμεση – τίση. Άτη είναι η τύφλωση του νου του ανθρώπου. Αυτή οδηγεί στην ύβρη, δηλαδή στην αλαζονική και ασεβή συμπεριφορά του ανθρώπου απέναντι στους θεούς, στο ξεπέρασμα του ανθρώπινου μέτρου, που οδηγεί στην ανυπακοή προς τις εντολές των θεών. Η ύβρη φέρνει τη νέμεση, δηλαδή την οργή του θεού. Τέλος, τίση είναι η εκδίκηση του θείου με τη συμφορά που στέλνει στον άνθρωπο ως τιμωρία για την υβριστική συμπεριφορά του (π.χ η ύβρη του Έκτορα προς τον νεκρό Πάτροκλο - ραψ. Π στιχ. 818-867- και η τιμωρία του με το θάνατό του από τον Αχιλλέα – ραψ. Χ στιχ. 337-394).

11. Αυτοδικία. Ονομάζεται η αυθαίρετη τιμωρία του δράστη από τον παθόντα, και σ' αυτήν δεν ήταν αντίθετοι ούτε οι θεοί (π.χ ο Χρύσης ζητά από τον Απόλλωνα την τιμωρία του Αγαμέμνονα για την προσβλητική συμπεριφορά απέναντί του, ραψ. Α στχ.38-53, ενώ ο φόνος του Πάτροκλου από τον Έκτορα ωθεί τον Αχιλλέα να πάρει εκδίκηση, ραψ.Χ στιχ. 331-336).

12. Διάλογος: Χρησιμοποιείται από τον ποιητή για: α) να δώσει ζωντάνια στις σκηνές, β) να αποκαλύψει πιο καθαρά τις προθέσεις, τις σκέψεις και το χαρακτήρα των προσώπων και γ) να προκαλέσει την περιέργεια και το ενδιαφέρον των ακροατών.

13. Εικόνες. Πρόκειται για σύντομες ή λεπτομερείς περιγραφές και μπορεί να είναι α) οπτικές (π,χ η περιγραφή του τραύματος του Πάνδαρου στη ραψ. Ε στιχ. 290-293), β) ακουστικές (π.χ ο κρότος της πανοπλίας του ίδιου κατά την πτώση του στη ραψ. Ε στιχ. 294-295), γ) κινητικές (π.χ όταν οι Αχιλλέας τραβάει τη λόγχη από το νεκρό σώμα του Έκτορα στη ραψ. Χ στιχ. 367) και δ) οσφρητικές (π.χ στη ραψ. Ω στιχ. 587 όπου οι δούλες πλένουν και αρωματίζουν το πτώμα του Έκτορα).

14. Επική ειρωνεία. Είναι η τεχνική που παρουσιάζει κάποιον ήρωα να αγνοεί την αλήθεια, την οποία όμως γνωρίζουν άλλα πρόσωπα του έργου και κυρίως οι αναγνώστες (π.χ στη ραψ. Γ στιχ. 243-244 η Ελένη αγνοεί ότι τα αδέρφια της έχουν πεθάνει, κάτι που οι αναγνώστες το γνωρίζουν ή στη ραψ. Ζ στιχ. 376-380 όπου ο Έκτορας δεν γνωρίζει ότι η γυναίκα του βρίσκεται στα τείχη, κάτι που επίσης οι αναγνώστες το γνωρίζουν).

15. Ενανθρώπιση–επιφάνεια. Ενανθρώπιση ονομάζουμε την εμφάνιση των θεών στους ανθρώπους όχι με την κανονική θεϊκή μορφή τους αλλά με τη μορφή ανθρώπου και χωρίς να γίνεται αντιληπτή η θεϊκή ιδιότητά τους (π.χ στη ραψ. Γ στιχ. 121-140 όπου η θεά Ίρις παίρνει τη μορφή της θνητής Λαοδίκης, για να ειδοποιήσει την Ελένη ότι ο Πάρης και ο Μενέλαος θα μονομαχήσουν). Όταν όμως κατά την εμφάνιση των θεών αποκαλύπτεται η θεϊκή ιδιότητά τους, τότε κάνουμε λόγο για επιφάνεια των θεών ( π.χ η επιφάνεια της Αθηνάς στον Αχιλλέα στο Α στιχ. 189-215).

16. Επιβράδυνση. Ονομάζεται η καθυστέρηση της εξέλιξης της υπόθεσης με την παρεμβολή συνήθως μιας άλλης μικρής διήγησης (ή δευτερευόντων στοιχείων ή παρεκβάσεων), η οποία επιτείνει την αγωνία των ακροατών και εξυπηρετεί την οικονομία του έργου (π.χ στη ραψ. Α επιβράδυνση αποτελούν οι στίχ. 365-393, επειδή ο Αχιλλέας εξιστορεί στη Θέτιδα όλα όσα έχουν προηγηθεί, γεγονότα τα όποια οι αναγνώστες τα διάβασαν στη ραψ. Α, καθώς και στη ραψ. Ω οι στιχ.591-621 με την εκτενή αναφορά στο μύθο της Νιόβης).

17. Θαυμαστό – υπερφυσικό. Είναι το γεγονός που δε συμφωνεί με τους νόμους της φύσης ή της λογικής και επομένως μας προξενεί το θαυμασμό, αφού δεν μπορούμε να το εξηγήσουμε. Συνήθως αποδίδεται σε θεϊκή παρέμβαση (π.χ στη ραψ. Τ στιχ. 139, όπου εμφανίζεται ή Θέτιδα να στάζει στα ρουθούνια του νεκρού Πάτροκλου νέκταρ και αμβροσία για να μη σαπίσει το πτώμα του).

18. Ικεσία. Είναι η θερμή παράκληση, συνήθως για παροχή προστασίας ή βοήθειας. Η συνηθισμένη στάση ικεσίας ήταν να σκύψει ο ικέτης και με το ένα χέρι να αγγίξει τα γόνατα, ενώ με το άλλο το πιγούνι του ανθρώπου τον οποίο ικέτευε. Ακόμα, συνόδευε τις παρακλήσεις του με ευχές προς το σωτήρα του (π.χ η ικεσία του Χρύση στη ραψ. Α, η ικεσία του Άδραστου στη ραψωδία Ζ, η ικεσία του Πρίαμου στη ραψωδία Ω κ.α).

19. Το σχήμα του «κύκλου». Είναι η τεχνική κατά την οποία ο ποιητής τοποθετεί το όνομα ενός ήρωα στον πρώτο και στον τελευταίο στίχο μιας σκηνής, ώστε να υπογραμμίσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο του σ’ αυτήν (π.χ στο προοίμιο όπου επαναλαμβάνεται το όνομα του Αχιλλέα και στη ραψ. Ζ όπου η σκηνή του αποχωρισμού αρχίζει και τελειώνει με τη δακρυσμένη Ανδρομάχη).

20. Νόμος των τριών. Είναι η τεχνική κατά την οποία ο ποιητής αναφέρεται σε τρία στοιχεία και αφήνει για το τέλος το πιο σημαντικό. (π.χ στο Α στιχ. 51-53 όπου ο θεός τοξεύει πρώτα τα μουλάρια, μετά τα σκυλιά και τελευταία τους ανθρώπους).

21. Πλατιά ή εκτενής παρομοίωση. Είναι πολύστιχη παρομοίωση, που παρεμβάλλεται συχνά μέσα στην κύρια διήγηση ως ξεχωριστή εικόνα. Συνήθως παρομοιάζονται ενέργειες του ανθρώπου με φαινόμενα και στοιχεία της φύσης. Η πλατιά παρομοίωση αποτελείται από: α) το αναφορικό μέρος (την εικόνα) που εισάγεται με λέξεις όπως: σαν, όπως, πώς, καθώς κ.α (π.χ ραψ. Ι στιχ. 323-324) β) το δεικτικό μέρος (την αφήγηση) που εισάγεται με λέξεις όπως: έτσι, παρόμοια κ.α (π.χ ραψ. Ι στιχ. 325-327) γ) την ομοιότητα ανάμεσα στην εικόνα και στην αφήγηση (π.χ η όμοια φροντίδα του πουλιού και του Αχιλλέα).

22. Προοικονομία. Είναι η φροντίδα του ποιητή να προετοιμάζει από πριν όσα θα ακολουθήσουν και η εκ των προτέρων νύξη του για γεγονότα ή καταστάσεις που με την κανονική σειρά τους θα γίνουν αργότερα (π.χ στη ραψ. Ε στιχ. 405-409 η Διώνη υπενθυμίζει ότι όποιος τα βάζει με τους θεούς πεθαίνει και έτσι προοικονομείται ο θάνατος του Διομήδη, ο οποίος τραυμάτισε τη θεά Αφροδίτη).

23. Τειχοσκοπία. Ονομάζεται η παρακολούθηση από κάποιον που βρίσκεται ψηλά στα τείχη των γεγονότων που συμβαίνουν έξω από αυτά, στο πεδίο της μάχης (τεῖχος + σκοπῶ = παρατηρώ). Πρόκειται για επινόηση του ποιητή με την οποία καταφέρνει να δώσει πληροφορίες που είναι αναγκαίες για την πλοκή του έργου (π.χ τειχοσκοπία έχουμε στη ραψ. Γ στιχ. 141 κ.κ και στη ραψ. Χ στιχ. 25 κ.κ)

24. Τυπικές σκηνές. Είναι σκηνές που επαναλαμβάνονται στερεότυπα, όπως η ανατολή ή η δύση του ήλιου, μια θυσία, μια προσευχή, ένα γεύμα ή δείπνο, ο διάλογος ανάμεσα στους δύο μονομάχους πριν από τη σύγκρουση, ο αγώνας με τα όπλα κατά τη μονομαχία, οι θρήνοι-μοιρολόγια κ.ά. Το καθένα από αυτά τα θέματα έχει μία συγκεκριμένη δομή-μορφή και δίνεται με ένα σύνολο από στερεότυπους στίχους, οι οποίοι επαναλαμβάνονται αυτούσιοι ή με διαφοροποιήσεις (π.χ τα μοιρολόγια της Ανδρομάχης, της Εκάβης και της Ελένης στη ραψ. Ω και οι μονομαχίες Μενέλαου-Πάρη στη ραψωδία Γ, Αίαντα -Έκτορα στη ραψωδία Η, Γλαύκου-Διομήδη στη ραψωδία Ζ και Αχιλλέα -Έκτορα στη ραψωδία Χ).

25. Τυπικοί αριθμοί. Πρόκειται κυρίως για τον αριθμό τρία και τα πολλαπλάσιά του, τα οποία βρίσκουμε και στα δημοτικά μας τραγούδια (π.χ στη ραψ. Π στιχ 684-867 ο Πάτροκλος με τρεις επιθέσεις σκοτώνει 27 αντιπάλους, εννέα σε κάθε επίθεση, ενώ τρεις είναι οι δράστες που θα τον τραυματίσουν και τελικά θα τον σκοτώσουν και στη ραψ. Ω στο μύθο της Νιόβης αναφέρεται ότι τα 12 παιδιά της, έξι αγόρια και έξι κορίτσια, έμειναν άταφα εννέα μέρες ενώ ο Έκτορας δώδεκα μέρες).

26. Τυπικά επίθετα. Είναι σταθερά επίθετα που χρησιμοποιούνται συχνά από τον Όμηρο, χωρίς να προσθέτουν στο ουσιαστικό τίποτε εξαιρετικό παρά μια γνωστή ιδιότητα. (π.χ ο Αχιλλέας συχνά συνοδεύεται από τα επίθετα φτερόποδος και ισόθεος, ο Αγαμέμνονας από το επίθετο μέγας, η Ήρα από το επίθετο λευκοχέρα κλπ.)

27. Τυπικοί στίχοι. Ονομάζονται οι στίχοι που χρησιμοποιούνται συχνά, αυτούσιοι ή ελαφρά αλλαγμένοι, κυρίως όταν παρουσιάζονται διάλογοι. Σκοπός αυτών των στίχων είναι να διευκολύνουν τους αοιδούς στην απομνημόνευση του έργου τους (π.χ στη ραψ. Α ο στίχος 59-ο γοργοπόδης Αχιλλεύς σηκώθη και τους είπε- ο στίχος 85-και ο γοργοπόδης προς αυτόν Πηλείδης αποκρίθηκαι ο στίχος 131-και προς αυτόν απάντησεν ο μέγας Αγαμέμνων).

28. Υστεροφημία. Ονομάζουμε τη φήμη που συνοδεύει το όνομα κάποιου ανθρώπου και μετά το θάνατό του. Αυτή η μεταθανάτια φήμη στην ομηρική εποχή θεωρείται σπουδαίο ιδανικό και οι άνθρωποι αγωνίζονται να την κατακτήσουν με πράξεις ηρωικές (π.χ στη ραψ. Ζ στιχ. 441-465 όπου ο Έκτορας λέει στη γυναίκα του ότι είναι καθήκον του να διαφυλάξει την πατρική δόξα και να την κληροδοτήσει στους γιους του και ότι είναι προτιμότερο να πεθάνει ηρωικά παρά να ταπεινωθεί μπροστά στο λαό του).

29. Χαρακτήρας -Ήθος. Για την παρουσίαση των χαρακτήρων των ηρώων ο ποιητής χρησιμοποιεί δύο τρόπους: α) Τη μέθοδο της άμεσης έκθεσης. Με αυτή ο ίδιος ο ποιητής περιγράφει με κατάλληλα επίθετα τους χαρακτήρες των ηρώων (στατική παρουσίαση) και έτσι, περιορίζεται η δυνατότητα του αναγνώστη να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα για το χαρακτήρα των προσώπων. β) Τη δραματική μέθοδος. Με αυτήν ο ποιητής παρουσιάζει τους χαρακτήρες των προσώπων μέσα από τη συμπεριφορά τους, δηλαδή μέσα από όσα κάνουν και από όσα λένε τα ίδια τα πρόσωπα (δυναμική παρουσίαση). Με αυτή τη μέθοδο ο αναγνώστης καλείται να σχηματίσει τη δική του γνώμη για το χαρακτήρα των προσώπων.

Ιλιάδα - Εισαγωγή

ΙΛΙΑΔΑ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1) Τι γνωρίζετε για τη χρονολογία σύνθεσης της Ιλιάδας και για τη χρονική σειρά με την οποία συνέθεσε ο Όμηρος τα δύο έπη του;

Η Ιλιάδα συντέθηκε από τον Όμηρο γύρω στο 750 π.Χ. Η Οδύσσεια πιθανότατα συντέθηκε αργότερα, όταν ο Όμηρος βρισκόταν σε μεγαλύτερη ηλικία.

2) Πώς ονομάζονται οι ενότητες στις οποίες χωρίζεται η Ιλιάδα, πόσες είναι και πώς δηλώνονται;

Η Ιλιάδα χωρίζεται σε 24 ραψωδίες οι οποίες δηλώνονται με τα κεφαλαία γράμματα του αλφάβητου.

3) Ποια είναι η σχέση της Ιλιάδας με την ιστορία;

Η Ιλιάδα βασίζεται στην παράδοση ενός πραγματικού ιστορικού γεγονότος (του Τρωικού πολέμου), το οποίο συνέβη τον 12ο αιώνα π.Χ. Επειδή, όμως, συντέθηκε τέσσερις αιώνες αργότερα, δεν παρουσιάζει με ακρίβεια και εγκυρότητα τα πολιτιστικά, κοινωνικά, πολιτικά κ.ά. δεδομένα εκείνης της εποχής. Ο Όμηρος περισσότερο προβάλλει τις συνθήκες της δικής του εποχής σαν να ανήκουν στη μυκηναϊκή εποχή, πραγματοποιώντας συνεχείς αναχρονισμούς. Γι΄αυτό το λόγο δεν μπορούμε να θεωρήσουμε την Ιλιάδα σαν ένα ιστορικό σύγγραμμα. Αντίθετα παρουσιάζει, όπως κάθε άλλο λογοτεχνικό έργο, έναν κόσμο φανταστικό και πλαστό, στον οποίο η ιστορική αλήθεια έχει αναμιχθεί με τη δημιουργική φαντασία και τις εμπειρίες του ποιητή.

4) Ποιο είναι το κύριο θέμα, ποιο το περιεχόμενο της Ιλιάδας και πώς συνδέονται μεταξύ τους;

Το κύριο θέμα της Ιλιάδας είναι η οργή (μῆνις) του Αχιλλέα εναντίον του βασιλιά Αγαμέμνονα επειδή του πήρε αυθαίρετα το δικό του γέρας (λάφυρο), την Βρισηίδα, και η απόφασή του να αποχωρήσει με τους στρατιώτες του από τη μάχη. Το περιεχόμενο της Ιλιάδας είναι πολύ ευρύτερο και αφορά τους πολεμικούς αγώνες των Ελλήνων και των Τρώων γύρω από την Τροία (Ίλιον) κατά τον δέκατο χρόνο του Τρωικού πολέμου, και πιο συγκεκριμένα 51 ημέρες αυτού του χρόνου. Ο Όμηρος, όμως, έχει καταφέρει να συνδέσει το γεγονός της οργής του Αχιλλέα με τα γενικότερα πολεμικά γεγονότα του Τρωικού πολέμου, καθώς

η απουσία του Αχιλλέα μάς αναγκάζει να στρέψουμε το βλέμμα μας στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι Έλληνες στο πεδίο της μάχης και στις προσπάθειες άλλων ηρώων να τον αντικαταστήσουν. Έτσι, παρότι το κεντρικό γεγονός της Ιλιάδας είναι η οργή του Αχιλλέα, δεν αφιερώνεται όλο το έπος σε αυτό, αλλά την ίδια στιγμή η απουσία ή η παρουσία του Αχιλλέα καθορίζει συνέχεια τις εξελίξεις.

5) Ποιες είναι οι διαφορές της Ιλιάδας και της Οδύσσειας;

Α) Ως προς το ύφος: η Ιλιάδα παρουσιάζει δραματική πυκνότητα και ένταση ενώ η Οδύσσεια διακρίνεται για τον ήπιο και σταθερό αφηγηματικό της τόνο.

Β) Ως προς το θέμα: η δράση στην Ιλιάδα εντοπίζεται σε έναν πραγματικό κόσμο χωρίς παραμυθικά και φανταστικά στοιχεία, όπως αυτά που υπάρχουν στην Οδύσσεια, η οποία μοιάζει περισσότερο με ναυτικό παραμύθι. Ακόμα και οι θεοί είναι περισσότερο ανθρώπινοι στην Ιλιάδα σε σχέση με την Οδύσσεια.

Γ) Ως προς τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες: η Ιλιάδα αντικατοπτρίζει μια παλαιότερη κοινωνική και πολιτική κατάσταση, στην οποία η βασιλική εξουσία είναι ακόμα ισχυρή και κυρίαρχη στην κοινωνία. Αντίθετα η Οδύσσεια παρουσιάζει μια νεότερη εποχή, στην οποία ο βασιλικός θεσμός παρακμάζει και ανα-

δύονται νέα πολιτικά σώματα και νέες πολιτικές και κοινωνικές ομάδες που έχουν δικαίωμα λόγου και συμμετοχής στα κοινά. Γενικά η Ιλιάδα εστιάζει το ενδιαφέρον της μόνο στην αριστοκρατική τάξη ενώ η Οδύσσεια ενδιαφέρεται και για τους πιο απλοϊκούς και καθημερινούς ανθρώπους της κοινωνίας.

Δ) Ως προς την παρουσίαση των θεών και των ανθρώπων: στην Ιλιάδα οι θεοί και οι κεντρικοί ήρωες είναι γεμάτοι πάθη και ελαττώματα και δεν μπορούν να συγκρατήσουν την ορμητικότητα και την πρωτόγονη μερικές φορές εκρηκτικότητα και βιαιότητά τους. Στην Οδύσσεια αντίθετα έχουν πιο μετριοπαθή συμπεριφορά και οι πράξεις τους κατευθύνονται κατά κύριο λόγο από τη λογική και όχι από το συναίσθημα και τα ένστικτα, όπως στην Ιλιάδα.

Ε) Ως προς το γενικότερο χαρακτήρα: η Ιλιάδα είναι ένα έργο πολεμικό και δυναμικό και γι΄ αυτό μερικές φορές σκληρό. Η Οδύσσεια είναι ένα έργο ειρηνικό και ήρεμο. Η Ιλιάδα μοιάζει με ένα έργο νεανικό, ενώ η Οδύσσεια με ένα έργο ώριμης ηλικίας.